ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 360




                                               

Grudni pršljenovi

Grudni pršljenovi – kod kičmenjaka – čine srednji segment kičmenog stuba, izmedu vratnih i slabinskih pršljenova. Po posvojeničkim nazivima, opisuju se i kao toraksni ili torakalni pršljenovi. Kod ljudi, ima dvanaest grudnih pršljenova slabinske ...

                                               

Beta-manozidaza

Beta-manozidaza (EC 3.2.1.25 – mananaza, manaza, beta-D-manozidaza, beta-mannozid manohidrolaza, egzo-beta-D-mananaza, lizosomna beta A manozidaza – je enzim sa sistemskim nazivom beta-D-manozid manohidrolaza, koja je kod ćovjeka kodirana genom M ...

                                               

Fritz Jahr

Paul Max Fritz Jahr, njemački filozof, učitelj i pastor, roden je 18. januara 1895. u gradu Halleu na rijeci Saale u pokrajini Saksonija-Anhalt. Poput svog uzora Immanuela Kanta, Jahr rodno mjesto nije napustio sve do smrti 1. oktobra 1953. Znača ...

                                               

Centar za demografsku genetiku Akademije nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine

Centar za demografsku genetiku akademije nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine, osnovan je 15. 7. 2020, Odlukom br: 1-01-1-246-6/20, na formalni prijedlog Odjeljenja prirodnih i matematičkih nauka, koje je zastupalo širi krug zainteresiranih ins ...

                                               

Rifat Hadžiselimović

Akademik Rifat Hadžiselimović jest bosanskohercegovački genetičar. Roden je u Šipragama, Kotor-Varoš 7. januara. 1944. godine. Od 2013. godine, nakon više od 45 godina radnog staža, izabran je u zvanje emeritusa i djeluje kao naučni savjetnik u I ...

                                               

RVD-Hpα

RVD-Hpα je endogeni neuropeptid pronaden u mozgu čovjeka i ostalih sisara, za koji je prvobitno predloženo da djeluje kao selektivni agonist za CB 1 kanabinoidni receptor. To je 12-aminokiselinski polipeptid koji ima aminokiselinsku sekvencu Arg- ...

                                               

Melanocit-stimulirajući hormon

Melanocit-stimulirajući hormoni, pod zasjedničkom skraćenicom MSH, poznati i kao melanotropini ili intermedini, porodica su peptidnih hormona i neuropeptida, koji sadržeα-melanocit-stimulirajući hormon, β-melanocit-stimulirajući hormon i γ-melano ...

                                               

Lučno jezgro

Lučno jezgro ili arkuatno jezgro hipotalamusa je nakupina neurona u mediobaznom dijelu hipotalamusa, uz treću komoru i srednju eminenciju. Lučno jezgro uključuje nekoliko važnih i raznolikih populacija neurona koji pomažu u posredovanju različiti ...

                                               

N-Acetilaspartilglutamatna kiselina

N -Acetilaspartilglutamat kiselinana je peptidni neurotransmiter i treći najzastupljeniji neurotransmiter u nervnom sistemu sisara. NAAG se sastoji od N -acetilaspartinske i glutaminske kiseline povezane peptidnom vezom. NAAG su otkrili Curatola ...

                                               

Planulozoa

Planulozoa je predloženi bazni kladus ParaHoxozoa, ponekaad kao sestrinska grupa Placozoa, ali izvorno uključena u Placozoa. U ovom drugom slučaju Planulozoa može biti viši sinonim za Parahoxozoa. Sadrži Cnidaria i Bilateria. Placozoa je možda se ...

                                               

Opijum

Opijum je osušeni mliječni sok koji se dobija iz nezrelih makovih glavica zarezivanjem. U farmakopejskom obliku je poluprozirna smeda čvrsta tvar, karakterističnog "čvrsto-smolastog" preloma i konstitucije, karakterističnog mirisa i okusa. Kod re ...

                                               

Morfin

Morfin je alkaloid izolovan iz opijuma, osušenog soka iscijedenog iz nezrelih čahura maka. Opijum je poznat ljudima od početka civilizacije. Godine 1804. otkriven je aktivni sastojak opijuma - morfin za koji se vjerovalo da predstavlja usavršeni ...

                                               

Metadon

Metadon je sintetski opioid, snažan analgetik, koji je još u II svjetskom ratu, u Njemačkoj, sintetiziran za potrebe vojne medicine i hirurgije, te korišten kao sredstvo za uklanjanje bolova svih vrsta. Po sastavu je hidrohlorid i uspješno djeluj ...

                                               

Dezomorfin

Dezomorfin je derivat morfina i spada u grupu opioida. Ima snažno i brzo sedativno i analgetičko djelovanje. Patentiran je 1932. godine. Korišten je u Švicarskoj pod trgovačkim imenom Permonid, a opisan je da ima brzo ali kratko djelovanje sa rel ...

                                               

Melanokortinski receptor

Melanokortinski receptori su članovi porodice rodopsina od sedam transmembranskih G-protein spregnutih receptora. Poznato je pet članova sistema receptora za melanokortin svaki sa različitim specifičnostima za melanokortine: MC4R: Defekti u MC4R ...

                                               

Agregatno stanje

Agregatna stanja - klasična fizika poznaje tri agregatna stanja: čvrsto tečno gasovito Većina supstanci prelazi iz čvrstog stanja zagrijavanjem u tečno, a temperaturu pri kojoj se dešava taj prijelaz nazivamo talištem ili tačkom topljenja, i dalj ...

                                               

Elektrostatika

Elektrostatika je grana fizike koja se bavi pojavama i svojstvima stacionarnih ili sporih električnih naboja bez ubrzanja. Iz klasične fizike, poznato je da neki materijali kao što je ćilibar privlače lagane čestice nakon trljanja. Grčka riječ za ...

                                               

Geosfera

Geosfera ie pojam koji se može smatrati skupnim imenom za litosferu, hidrosferu, kriosferu i atmosferu. Različiti skupni dijelovi geosfere mogu razmjenjivaiti različite masene i/ili energetske tokove. Izmjena ovih fluksa ili tokova utiče na medus ...

                                               

John von Neumann

John von Neumann zu Margitta je bio židovski madar koji se bavio matematikom i dao veliki doprinos kvantnoj fizici, funkcionalnoj analizi, računarskoj nauci ali i ekonomiji. Zaslužan je zajedno sa J. Presper Eckertom i John Mauchlyom za izum Von ...

                                               

Scenska umjetnost

Scenska umjetnost je zajednički naziv za umjetnički izraz govorom, gestom, glumom, muzikom, zvukom i drugim sredstvima koje se neposredno predstavljaju publici - najčešće na sceni. Tokom cijelog 20. vijeka scenska umjetnost je imala ulogu avangar ...

                                               

Vakuum

U klasičnoj fizici vakuum je prazan prostor bez bilo kakve materije ili fizikalnih polja. U savremenoj kvantnoj teoriji polja vakuum je ispunjen kvantnim fluktuacijama. Sama riječ vakuum je latinskog porijekla od latinskog vacuus - prazan. Pritis ...

                                               

Energija biomase

Biomasa nastaje kao prirodni proces fotosinteze, a čine je drvo, trava, biljni i životinjski otpad, tehnološki otpad u industriji ulja, itd. Koristi se kao gorivi materijal. Istorijski gledano do 19. vijeka i pronalaska fosilnih goriva ovo je bil ...

                                               

Elektronika

Elektronika obuvata fiziku, inžinjerstvo, tehnologiju i primjene koje se bave emisijom, protokom i kontrolom elektrona u vakuumu i materiji. To je razikuje od klasične elektrotehnike jer koristi aktivne uredaje za kontrolu protoka elektrona pojač ...

                                               

Dopplerov efekt

Dopplerov efekt je promjena posmatrane talasne dužine talasa zbog medusobnog približavanja ili udaljavanja izvora i promatrača. Dopplerov efekt otkrio je Christian Doppler 1803-1853 1842. godine na osnovu proučavanja promjene frekvencije svjetlos ...

                                               

Električna struja

Električna struja je usmjereno kretanje elektriciteta pod uticajem električnog polja ili razlike električnih potencijala. SI jedinica za električnu struju je amper, što je jednako protoku jednog kulona elektriciteta u sekundi.

                                               

Spisak formula koje sadrže π

O = 2 π r = π d, {\displaystyle O=2\pi r=\pi d,\,} gdje je O obim kruga, r je radijus, a d je dijametar. P = π r 2, {\displaystyle P=\pi r^{2},\,} gdje je P površina kruga, a r je radijus. V = 4 3 π r 3, {\displaystyle V={4 \over 3}\pi r^{3},} gd ...

                                               

Mehanika čvrstih tijela

Mehanika čvrstih tijela je grana fizike i matematike koja se bavi proučavanjem ponašanja čvrstih pod uticajem vanjskih faktora. Ona je dio šire oblasti pod nazivom mehanika kontinuuma.

                                               

Claude-Louis Navier

Claude-Louis Navier, roden kao Claude Louis Marie Henri Navier, je bio francuski inženjer i fizičar, čija je specijalnost bila mehanika. Navier–Stokesove jednačine dobile su naziv po njemu i Georgeu Gabrielu Stokesu.

                                               

Hookeov zakon

Hookeov zakon kaže da je deformacija tijela proporcionalna primijenjenoj sili pod uvjetom da se ne prede granica elastičnosti tijela. Kada se sila ukloni tijelo će se vratiti u svoj prvobitni oblik. Zakon je otkrio engleski fizičar Robert Hooke 1 ...

                                               

Fluid

Fluid je definisan kao supstanca koja se kontinualno deformiše pod dejstvom tangencijalnog napona, bez obzira koliko je mali njegov intenzitet. Sve tečnosti i svi plinovi su fludi. U fluide se ubrajaju tečnosti, plinovi, plazme i, u nekim slučaje ...

                                               

Statika fluida

Statika fluida naziva se i hidrostatika jest nauka o mirovanju fluida. To je jedna od nauka u mehanici fluida. Ona proučava uvjete pod kojima su fluidi u stanju stabilne ravnoteže. Korištenje fluida za dobijanje rad proučava hidraulika, a nauka o ...

                                               

Pritisak

Pritisak p se, posve općenito, definiše kao omjer sile F i površine S na koju ta sila djeluje pod pravim uglom. Možemo pisati: p = F S {\displaystyle p={F \over S}}. Proizlazi da je mjerna jedinica za pritisak njutn po metru kvadratnom N/m 2. Ta ...

                                               

Viskoznost

Viskoznost veličina je koja opisuje otpor neke tečnosti prema tečenju. Prema Newtonovoj teoriji slojevi tečnosti se kreću različitom brzinom. Iznos sile viskoznog trenja je proporcionalan gradijentu brzine, a konstanta proporcionalnosti je koefic ...

                                               

Blaise Pascal

Blaise Pascal bio je poznati francuski matematičar, fizičar i pronalazač. Bio je čudo od djeteta kojeg je podučavao njegov otac, poreznik u Rouenu. Najraniji rad mu je bio iz oblasti prirodnih i primenjenih nauka, gde je značajno doprinjeo prouča ...

                                               

Robert Boyle

Robert Boyle bio je engleski hemičar. Prvi je uočio razliku izmedu elemenata i spojeva, postavio zakon o zavisnosti obima plina o pritisku Boyle-Mariotteov zakon, izolirao metilni alkohol i aceton. Svojom knjigom The Sceptical Chemist mnogo je pr ...

                                               

Robert Hooke

Robert Hooke, britanski fizičar, matematičar i izumitelj. Jedan je od najmnogostranijih naučnika 17. vijeka. Radio je s Robertom Boyleom na konstrukciji vazdušne pumpe i poboljšao mikroskop. Eksperimentalno je dokazao da se centar težišta Zemlje ...

                                               

Augustin Louis Cauchy

Bio je profesor matematike i astronomije u Parizu. Smatra se osnivačem teorije funkcija jedne kompleksne varijable. Razvio je teoriju valova u optici, radio na teoriji elastičnosti. Bio je jedan od prvih koji je matematički strogo zasnovao i razv ...

                                               

Elastičnost (fizika)

Elastičnost, u fizici, je svojstvo čvrstog tijela da pod uticajem vanjske sile mijenja svoj oblik ali da se po prestanku tog vanjskog uticaja tijelo vraća u prvobitan oblik. Čvrsta tijela se deformišu kada se na njih nanese sila odgovarajućeg int ...

                                               

Hagen-Poiseuilleova jednačina

Hagen-Poiseuilleova jednačina je fizikalni zakon koji opisuje sporo viskozno nestišljivo strujanje kroz konstantni kružni poprečni presjek. Poznat je i kao Hagen-Poiseuilleov zakon, Poiseuilleov zakon i Poiseuilleov jednačina.

                                               

Potisak

Potisak je sila koja djeluje na sva tijela uronjena u fluide koji se nalaze u potencijalnom polju sila, a nastaje uslijed razlike hidrostatičkih pritisaka koji djeluju na donji i gornji dio tijela. Da bi izveli formulu za intenzitet te sile, zami ...

                                               

Daniel Bernoulli

Daniel Bernoulli bio je švicarski matematičar i fizičar i jedan od najistaknutijih matematičara u porodici Bernoulli. Posebno ga pamtimo po primjeni matematike u mehanici, posebno mehanici fluida i po svom pionirskom radu u vjerovatnoći i statist ...

                                               

Temperatura

Temperatura je fizikalna veličina kojom se izražava toplotno stanje neke materije. Ona ovisi o tome koliko toplote sadrži neko tijelo odredene mase i pritiska. Temperatura ne može prelaziti s tijela na tijelo, nego prelazi toplota, a temperature ...

                                               

Njutnovski fluid

Newtonovski fluid je fluid čija je kriva napona naspram stepena deformacije linearna. Konstanta proporcionalnosti poznata je i kao viskoznost. Takvi fluidi se pokoravaju Njutnovom zakonu viskoznosti.

                                               

Joseph Louis Gay-Lussac

Joseph Louis Gay-Lussac je bio francuski fizičar i hemičar. Proslavio se već u 24. godini radom "O širenju plinova i para". 1804. godine dizao se balonom do 7.000 metara, proučavajući sastav zraka i promjene zemaljskog magnetizma. Sa J.L. Thenerd ...

                                               

Bernoullijeva jednačina

Bernoullijeva jednačina prikazuje odnos izmedu brzine, pritiska i gustoće tekućine u kretanju. Ona kaže da je u slučaju stabilnog strujanja nestišljive tekućine, bez trenja, ukupna energija tekućine jednaka duž svih presjeka; porastom brzine teku ...

                                               

George Gabriel Stokes

Sir George Gabriel Stokes, Prvi Baronet ČKD-a je bio matematičar i fizičar. Iako roden u Irskoj, Stokes je svu svoju karijeru proveo na Univerzitetu u Cambridgeu, gdje je radio kao profesor matematike od 1849. godine do smrti 1903. godine. Značaj ...

                                               

Smicanje

Smicanje ili klizanje jeste vrsta deformacije tijela pod djelovanjem sile na njega, u kojem sila djeluje paralelno sa unutrašnjim ili vanjskim površinama tijela. Površine tijela prelaze jedna preko druge medusobno. To odgovara deformaciji smicanj ...

                                               

Laminarno strujanje

Laminarno strujanje pojavljuje se kada fluid teče u paralelenim slojevima, bez miješanja slojeva. U dinamici fluida, laminarno strujanje je režim strujanja karakterističan po velikom momentu difuzije, niskom momentu konvekcije, pritisku i brzini ...

                                               

Suad Jakirlić

Osnovnu školu je završio u Sarajevu 1974. godine, Tehničku školu takode u Sarajevu, a diplomirao je 1983. godine na Mašinskom fakultetu sarajevskog Univerziteta. Postdiplomski studio završio je 1985. godine, a magistrirao je 1991. godine iz oblas ...

                                               

Bejanov broj

Postoje dva Bejanova broja, koji se koristi, a koji je naziv dobio po profesoru Univerziteta Duke Adrianu Bejanu u dvije naučne oblasti: termodinamika i mehanika fluida.