ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 54




                                               

Braditelija

Bradilija je takva brzina evolucije, koja je brža od standardizirane. Brzina evolucije je permanentno jedno od najintrigantnijih pitanja u teoriji evolucije živog svijeta. Mogući nesporazume je otklonio široko podržani standardizirani kriterij da ...

                                               

Sinonimna supstitucija

Sinonimna supstitucija je evolucijska zamjene jednog para baza drugim u egzonu gena koji kodira protein, tako da proizvedena aminokiselinska sekvenca nije modificirana. To je moguće jer je genetički kod "degeneriran", što znači da neke aminokisel ...

                                               

Primitivnost (evolucija)

Primitivnost i primitivno ili predačko svojstvo – u evoluciji i filogenetici – je obilježje loze ili taksona koje potiče od zajedničkog pretk kladusa otkad je pretrpio male promjene. Suprotno tome, osobina koja se pojavljuje unutar grupe kladusa ...

                                               

Ključna inovacija

Ključna inovacija, ključna adaptacija ili adaptacijski prodor – u evolucijskoj biologiji – je nova fenotipska osobina koja omogućava naknadno radijaciju i uspjeh taksonomske grupe. Obično donose nove sposobnosti koje omogućuju taksonima da se brz ...

                                               

Ćelije ubice

Prirodne ćelije ubice, ćelije ubice ili NK-ćelije važna su komponenta urodenog imunskog sistema za odbranu organizma protiv stranih antigena. Pored regulacije imunskih odgovora, njihova funkcija je i uništavanje zaraženih ćelija i ćelija raka, Ni ...

                                               

Metapopulacija

Metapopulacija se sastoji od grupe prostorno odvojenih populacija iste. Prema Levinu, metapopulacija se sastoji se od "puno populacija". Općenito se smatra da se metapopulacija sastoji od nekoliko različitih populacija na područjima pogodnih stan ...

                                               

Engram

Engram je jedinica kognitivnih informacija unutar mozga, teoretiziran kao sredstvo pomoću kojeg se pohranjuju sjećanja kao biofizičke ili/i biohemijske promjene u mozgu kao odgovor na vanjske podražaje. Tačan mehanizam i lokacija neurološki defin ...

                                               

Hardy-Weinbergov princip

Hardy-Weinbergov princip ili Hardy-Weinbergovo načelo, poznat i kao Hardy-Weinbergov zakon, glasi da populacija ne evoluira ako se frekvencije gena i genotipova ne mijenjaju u nizu sukcesivnih generacija. To je temeljni postulat svih istraživanja ...

                                               

Evolucijska genetika čovjeka

Evolucijska genetika čovjeka proučava razlike medu ljudskim genomima i njihovim najbližim filogenetskim srodnicima, njihovu zajedničku evolucijsku prošlost koja je dovela do tih razlika, te njene učinke i značenja u sadašnjosti. Razlike medu geno ...

                                               

Populacijska ekologija

Populacijska ekologija ili autoekologija je potpodručje ekologije koje proučava dinamiku populacija posmatranih vrsta i prirodu jihove reakcije ra životnom okolinom. To je nauka koja proučava promjene vrličine populacija u vremenu i prostoru. Raz ...

                                               

Spin

Spin je osnovna osobina elementarne čestice, poput mase i naelektrisanja. Pošto je kvantno-mehaničke prirode ne može se opisati makroskopski. Najpribližnije se može shvatiti kao mehanički moment, tj, kao da se čestica ponaša kao mala čigra. Spin ...

                                               

Rudolf Lipschitz

Rudolf Otto Sigismund Lipschitz je bio njemački matematičar i profesor na Univerzitetu u Bonnu od 1864. godine. Peter Gustav Dirichlet je bio njegov učitelj. Nadgledao je rani rad Felixa Kleina. Dok je po Lipschitzu nazvan uslov neprekidnosti, on ...

                                               

Schrödingerova jednačina

Schrödingerova jednadžba predstavlja jedan od temelja kvantne mehanike. Ova jednačina prikazuje prostorno i vremensko ponašanje čestice u okviru kvantne mehanike. U svojoj prvobitnoj formulaciji, bez bra-ket notacije koju je uveo P. A. M. Dirac, ...

                                               

Teorema gradijenta

Gradijentna teorema, poznata i po nazivu fundamentalna teorema matematičke analize za linijske integrale, kaže da se linijski integral kroz gradijentno polje može izračunati izračunavanjem originalnog skalarnog polja na krajevima krive linije: ϕ ...

                                               

Brzina

Brzina je promjena položaja objekta, jednaka specifikaciji njene putne brzine i smjera kretanja, npr. 60 km/h ka sjeveru. Brzina je važan koncept u kinematici, grani klasične mehanike koja opisuje kretanje tijela. Brzina je vektorska mjerna velič ...

                                               

Trenje

Trenje je sila koja se suprostavlja relativnom kretanju, ili tendencija prema takvom kretanju, dviju površine koje se dodiruju. To nije fundamentalna sila, jer je čine elektromagnetne sile izmedu atoma. Kada se površine, koje su u kontaktu, kreću ...

                                               

Mašinstvo

Mašinstvo jeste disciplina inženjerstva koja se odnosi na principe inženjerstva, fizike i nauke o materijalima za analizu, dizajn, proizvodnju i upravljanje mehaničkim sistemima. Mašinstvo je grana inženjerstva koja uključuje proizvodnju i korišt ...

                                               

Galileo Galilei

Galileo Galilei bio je italijanski matematičar, fizičar, izumitelj i astronom. Obično ga se naziva "ocem moderne opservacione astronomije", "ocem moderne fizike", "ocem nauke", kao i "ocem moderne nauke". Pronašao je zakone slobodnog pada tijela, ...

                                               

Teorijska fizika

Teorijska fizika je grana fizike koja primjenjuje matematički model i apstrakcije fizikalnih objekata i sistema da racionalizira, objasni i predvidi prirodne pojave. Ona je u suprotnosti sa eksperimentalnom fizikom, koja koristi eksperimentalne a ...

                                               

Dinamika fluida

Dinamika fluida je poddisciplina mehanike fluida kojase bavi strujanjem fluida: fluida u kretanju. I sama dinamika fluida ima nekoliko poddisciplina, uključujući aerodinamiku i hidrodinamiku. Dinamika fluida ima širok spektar primjene, uključujuć ...

                                               

Pierre-Simon Laplace

Za članak o gradu Laplace u američkoj državi Louisiana, pogledajte članak Laplace, Louisiana. Pierre-Simon, marquis de Laplace je bio francuski matematičar i astronom, čiji su radovi bili osnov za razvoj matematičke astronomije. Sumirao je i proš ...

                                               

Planckova konstanta

Planckova konstanta je jedna od osnovnih fizikalnih konstanti, koja se ne pojavljuje u okviru klasične fizike, ali se kao veličina često pojavljuje u kvantnoj mehanici. Planckova konstanta iznosi: h = 6.626 0693 × 10 − 34 J ⋅ s = 4.135 667 43 × 1 ...

                                               

Vulkan (planeta)

Vulkan je ime hipotetičke planete za koju se vjeruje da postoji u orbiti izmedu Merkura i Sunca u 19. veku. Razlog ovoj hipotezi bila su odstupanja Merkurove orbite koja nisu objasnjena klasičnom mehanikom tijela. Merkurov perihel ljulja se 43 go ...

                                               

Nuklearni izomer

Nuklearni izomer predstavlja metastabilno stanje atomskog jezgra izazvano pobudivanjem jednog ili više njegovih nukleona. Nuklearni izomer se nalazi u stanju više energije u odnosu na odgovarajući, nepobudeni nukleus koji se naziva osnovno stanje ...

                                               

Mezoskopska fizika

Šablon:Fizika kondenzirane materije Mezoskopska fizika je poddisciplina fizike kondenzirane materije koja se bavi materijalima srednje veličine. Veličina ovih materijala kreće se izmedu nanorazmjera za količinu atoma kao što je molekula i materij ...

                                               

Energetski nivo

Energijski nivoi su bliske diskretne razine energije u nekom izoliranom sistemu ili u nekome sistemu čestica. U fizici čvrstoga stanja, gustoća atoma i gustoća energijskih razina golema je, oko 10 26 atoma/kg ili oko 10 28 atoma/m³. Kada se atomi ...

                                               

Heisenbergov princip neodredenosti

U kvantnoj mehanici, Heisenbergovo načelo neodredenosti govori kako je načelno nemoguće istovremeno odrediti tačan položaj i brzinu neke čestice. Da bismo posmatranjem odredili položaj nekog tijela, moramo ga osvijetliti i primiti svjetlost koja ...

                                               

Elektrotehnika

Elektrotehnika je područje tehnike koje se bavi svim aspektima elektriciteta. Tu spadaju električna proizvodnja energije, prenos energije kao i sve vrste njene upotrebe. Počev sa električnim mašinama, svim vrstama električnih sklopova, tehnike mj ...

                                               

Carl Jaenisch

Carl Ferdinand Andreyevich von Jaenisch bio je rusko-finski šahovski teoretičar i šahist. Tokom 1840-ih bio je jedan od najboljih svjetskih šahista. Počeo je vojnu karijeru u Finskoj, ali je uskoro otišao u Rusiju kako bi predavao klasičnu mehani ...

                                               

Crna rupa

Crna rupa je nebesko tijelo koncentrisano od mase s gravitacionim poljem tako jakim da čak i izlazna brzina iz najbližih tačaka prekoračuje brzinu svjetlosti. To znači da ništa, pa čak ni svjetlost, ne može izaći iz njene gravitacije, te joj otud ...

                                               

Tunel efekat

Tunel efekat ili tunelovanje je pojava u kojoj atomska čestica može da savlada konačnu potencijalnu barijeru čak i kada je njena energija niža od visine barijere. Prema klasičnoj fizici, to bi bilo nemoguće, medutim, prema zakonima kvantne mehani ...

                                               

Helij

Helij jeste hemijski element sa simbolom He i atomskim brojem 2. On je bezbojni, neotrovni monoatomski gas, bez ukusa i mirisa. Spada u plemenite gasove. Njegova tačka topljenja i ključanja su najniže medu svim hemijskim elementima, a u prirodi p ...

                                               

Paul Benioff

Paul A. Benioff je američki fizičar koji je pomogao pokretanje istraživanja polja kvantnog računanja. Benioff je najpoznatiji po svojim istraživanjima u teoriji kvantnih informacija tokom 1970-ih i 80-ih koja su pokazala teorijsku mogućnost kvant ...

                                               

Tvrtko Kulenović

Tvrtko Kulenović bio je bosanskohercegovački autor. Roden je u Šapcu, 9. aprila 1935. godine, gdje je završio osnovnu školu i prvi razred gimnazije. Srednju školu završava u Sarajevu. Studirao je i diplomirao jugoslavensku književnost na Filozofs ...

                                               

Hemija

Hemija je jedna od prirodnih nauka koja proučava sastav, strukturu, osobine i promjene supstance. Hemija se pretežno bavi atomima i molekulama kao i s njihovim interakcijama i pretvaranjima, naprimjer, osobinama hemijskih veza izmedu atoma koje g ...

                                               

Vera Šnajder

Vera Šnajder, prvi naučnik matematičar u Bosni i Hercegovini. Vera Šnajder pripada porodici značajnih djelatnika u historiji Bosne i Hercegovine. Ona je dala značajan doprinos razvoju matematike kao moderne fundamentalne discipline i Odsjeka za m ...

                                               

Entropija

Entropija, uveo Rudolf Julius Emanuel Clausius 1865; veličina stanja koja se može posmatrati kao mjera za "vezanu" energiju nekog zatvorenog materijalnog sistema, tj. za energiju koja se, nasuprot "slobodnoj", više ne može pretvoriti u rad. Supro ...

                                               

Energija

Energija je sposobnost tijela da vrši rad, a isto se tako može reći da su rad i energija ekvivalentni pojmovi, iako obim i sadržaj te dvije riječi nije sasvim identičan. U biti, promjena energije jednaka je izvršenom radu pa se stoga i izražavaju ...

                                               

Optika

Optika je grana fizike koja proučava ponašanje i osobine svjetlosti, uključujući njene interakcije s materijom, a bavi se i konstrukcijom instrumenata koji se koriste svjetlošću ili je otkrivaju. Obično opisuje ponašanje vidljive, ultraljubičaste ...

                                               

Heavy metal

Heavy metal ili samo metal podvrsta je rok-muzike, koja se razvila kasnih 1960-ih i početkom 1970-ih, najviše u Ujedinjenom Kraljevstvu i SAD-u. Ova vrsta rock muzike ima korijene u blues rocku, psihodeličnom i acid rocku. Muzičke grupe koje su s ...

                                               

Čestica

Čestica je mali dio ili količina tvari. U fizičkim naukama, čestica je mali lokalizirani predmet, kojem se može pripisati nekoliko fizičkih ili hemijskih svojstava kao što su volumen ili masa. Čestice uveliko variraju u veličini, od subatomskih č ...

                                               

Bose–Einsteinova statistika

U kvantnoj statističkoj fizici, Bose-Einsteinova statistika opisuje distribuciju bozona po energetskim stanjima, u stanju termodinamičke ravnoteže. Za razliku od klasične fizike i klasične statističke fizike, u ovom slučaju čestice se ponašaju ta ...

                                               

Kvantni računar

Kvantni računar je bilo kakav uredaj za računanje koji direktno koristi različite kvantnomehaničke fenomene, kao što su superpozicija i povezanost, kako bi obavile operacije nad podacima. U klasičnom računaru, količina podataka je mjerena bitovim ...

                                               

Lagrangeova tačka

Lagrangeove tačke je naziv za pet tačaka u orbitalnoj konfiguraciji gdje malo tijelo na koje djeluje samo gravitacija može biti nepokretno u odnosu na dva veća tijela. U Lagrangeovim tačkama gravitaciona dejstva dva veća tijela poništavaju centri ...

                                               

Impuls (fizika)

U klasičnoj mehanici, impuls je definisan kao integral sile po vremenu. Kada se sila primijeni na kruto tijelo, ona mijenja količinu kretanja tog tijela. Mala sila koja se primjenjuje duži vremenski period može proizvesti istu količinu kretanja k ...

                                               

Fiat 132 Argenta

Fiat 132 je velika Fiatova limuzina, u proozvodnji od 1972. godine do 1981. godine. Poslije 132 dolazi Argenta, u suštini redizajnirani 132 i zadržava se u proizvodnji do 1985. godine. Ovaj auto se takodje proizvodio u Španiji, u fabrici Seat i n ...

                                               

Opća teorija relativnosti

Opća relativnost, takoder poznata i kao opća teorija relativnosti, je geometrijska teorija gravitacije koju je objavio Albert Einstein 1915. godine i trenutni je opis gravitacije u modernoj fizici. Opća relativnost generalizuje posebnu relativnos ...

                                               

Fermi–Diracova statistika

U kvantnoj statističkoj fizici, Fermi-Diracova statistika opisuje distribuciju fermiona po energetskim stanjima, u stanju termodinamičke ravnoteže. Za razliku od klasične fizike i klasične statističke fizike, u ovom slučaju čestice se ponašaju ta ...

                                               

Disfagija

Disfagija je otežano gutanje. Disfagija može biti posljedica bolesti usta, ždrijela ili jednjaka. Otežno gutanje može se javiti na samom početku gutanja što se naziva orofaringealna disfagija ili nekoliko sekundi nakon početka gutanja, što se naz ...

                                               

Atom

Atom je najmanja gradivna čestica obične materije koja zadržava osobine nekog hemijskog elementa. Svako čvrsto tijelo, tečnost, plin i plazma sastavljeni su iz neutralnih ili ioniziranih atoma. Atomi su veličinom ekstremno mali, obično se njihova ...